Bạn thân mến,
Tôi đoán lúc bạn đọc thư này, điện thoại đang nằm ngay cạnh tay bạn. Có thể đang úp xuống. Có thể vừa được lật lên cách đây ba phút, rồi lại úp xuống.
Tôi không trách đâu. Tôi biết cảm giác ấy. Bạn đang chờ một điều gì đó: kết quả xét nghiệm mà bác sĩ hẹn "tuần sau có", cuộc gọi mà người phỏng vấn bảo "chúng tôi sẽ liên lạc lại", hay lời hồi âm cho tin nhắn đã gửi từ hôm kia mà vẫn chưa thấy gì. Bạn mở điện thoại hai mươi lần một giờ. Kéo hộp thư xuống để tải lại, dù biết chẳng có gì mới. Như thể nhìn vào màn hình đủ lâu thì tin tức sẽ phải đến sớm hơn.
Nó không đến sớm hơn. Bạn biết thế. Tôi cũng biết. Vậy mà tay vẫn cứ với lấy.
Tôi muốn kể bạn nghe một chuyện hồi nhỏ.
Năm tôi học lớp hai, cô giáo cho cả lớp gieo hạt đậu xanh vào lon sữa bò đổ đầy đất, mang về nhà chăm, tuần sau mang lên xem cây ai cao nhất. Tôi gieo ba hạt, tưới nước, đặt lon ở bậu cửa sổ. Sáng hôm sau, việc đầu tiên tôi làm khi mở mắt là chạy ra xem. Mặt đất vẫn phẳng. Tôi lấy que tăm bới nhẹ lên, thấy hạt đậu vẫn nằm đó, chỉ hơi căng ra. Tôi lấp lại. Sáng hôm sau nữa, lại bới. Hạt đã nứt vỏ, nhú ra một cái rễ trắng nhỏ như sợi chỉ. Tôi mừng quá, nhón hạt lên xem cho kỹ, rồi cắm lại.
Đến cuối tuần, lon của tôi không có cây nào. Lon của thằng bạn ngồi cạnh, đứa vứt lon ở góc sân rồi quên béng, có ba cây đậu cao gần một gang tay.
Bà nội tôi nhìn cái lon, nói một câu mà mãi về sau tôi mới hiểu: "Con thương nó quá nên con giết nó."
Rễ non rất yếu. Mỗi lần bị nhấc lên, những sợi lông rễ mảnh như tơ lại đứt đi. Hạt không chết vì thiếu chăm sóc. Nó chết vì bị chăm sóc sai chỗ, bởi chính bàn tay sốt ruột muốn biết.
Lớn lên, những lần phải chờ đợi, tôi hay nghĩ về cái lon sữa bò ấy. Có lần tôi chờ kết quả sinh thiết của mẹ, mười một ngày. Những ngày ấy tôi làm đúng như hồi lớp hai, chỉ là bằng cách khác. Gọi cho phòng khám hỏi "có chưa chị". Đọc đi đọc lại tờ giấy hẹn. Tra mạng đến hai giờ sáng. Lật từng chữ trong lời bác sĩ xem có ẩn ý gì. Mỗi lần như thế là một lần bới đất. Dĩ nhiên kết quả xét nghiệm không thay đổi vì tôi. Nhưng tôi đã làm chết một thứ khác: những bữa cơm có thể ngồi ăn tử tế với mẹ, những buổi tối có thể nói với mẹ về chuyện gì đó ngoài bệnh tật.
Bạn để ý không, nỗi sốt ruột lúc chờ đợi thường khoác áo trách nhiệm. Mình kiểm tra điện thoại vì mình quan tâm. Mình đọc thêm vì muốn chuẩn bị. Mình nghĩ mãi vì không muốn bị bất ngờ. Nghe rất có lý. Nhưng phần lớn những việc ấy chẳng làm gì cho kết quả cả. Chúng chỉ cho đôi tay một việc để làm, để khỏi phải ngồi yên với cảm giác bất lực.
Điều tôi học được, chậm lắm, là phải tách cho rõ hai phần.
Phần thứ nhất là việc của mình. Gieo hạt, tưới nước, đặt lon chỗ có nắng. Với bạn, có thể là đã đi xét nghiệm đúng hẹn, đã trả lời phỏng vấn hết sức mình, đã viết lá thư ấy bằng tất cả sự thành thật. Phần này bạn đã làm xong. Hãy nhìn nó một lần cho rõ, và nhận rằng nó đã xong.
Phần thứ hai không phải của mình. Những tế bào trong mẫu xét nghiệm là gì thì vẫn là thế. Người tuyển dụng đang cân nhắc những điều bạn không nhìn thấy được. Người kia sẽ trả lời khi họ sẵn sàng, hoặc sẽ không. Phần này nằm dưới đất. Bới lên cũng không làm nó nhanh hơn.
Điềm tĩnh lúc chờ đợi, tôi nghĩ, không phải là không lo. Đó là để phần thứ hai nằm yên dưới đất.
Trong Phúc Âm có một dụ ngôn rất ngắn. Tôi kể lại theo ý: một người vãi hạt giống xuống đất, rồi đêm thì ngủ, ngày thì thức, còn hạt giống cứ thế nảy mầm và lớn lên, bằng cách nào thì người ấy không biết (phỏng theo Mc 4,26-27). Lần đầu đọc, tôi thấy người nông dân ấy hơi vô tâm. Bây giờ tôi thấy ông là người khôn nhất trong câu chuyện. Ông không giả vờ hiểu hạt giống. Ông chỉ biết việc của mình là gieo, rồi đi ngủ.
Đi ngủ. Với tôi đó là chi tiết đẹp nhất. Không canh giữ, không thức trắng. Chỉ là sống tiếp những giờ bình thường của mình, trong khi ở dưới lớp đất tối kia, mọi thứ vẫn đang diễn ra.
Vì chờ đợi không phải là quãng thời gian bị mất đi. Mình hay coi nó như một hành lang trống giữa hai căn phòng, chỉ mong đi qua cho nhanh. Nhưng hạt đậu đâu có nằm chết trong mấy ngày mặt đất còn phẳng. Đó chính là những ngày nó làm việc nhiều nhất: hút nước, nứt vỏ, đâm rễ xuống trước khi dám vươn lên. Những điều quan trọng nhất thường xảy ra ở chỗ mình không nhìn thấy.
Có lẽ bên trong mình cũng thế. Chờ đợi là nơi mình tập tin, một kiểu tin rất cụ thể, rằng mọi chuyện vẫn đang chuyển động kể cả khi chưa thấy dấu hiệu nào. Tin không phải vì chắc kết quả sẽ tốt. Tin vì mình chịu nhận rằng không phải điều gì cũng cần mình canh thì mới diễn ra được.
Tôi không hứa với bạn rằng tin đến sẽ là tin vui. Kết quả của mẹ tôi năm ấy không hoàn toàn tốt, và cả nhà đã đi qua một mùa khó. Nhưng nếu được chờ lại mười một ngày ấy, tôi biết mình sẽ bớt gọi cho phòng khám. Tôi sẽ ngồi ăn cơm với mẹ lâu hơn.
Hôm nay, nếu bạn lại cầm điện thoại lên lần thứ hai mươi mốt, không sao cả. Chỉ là lần này, khi đặt nó xuống, hãy đặt chậm thôi. Như người ta vun lại một nắm đất, lấy lòng bàn tay vỗ nhẹ lên trên, rồi đứng dậy đi làm việc khác.
Hạt vẫn đang ở đó. Nó không cần bạn nhìn mới lớn được.
Thân mến,
